Eumed

Alergiczny nieżyt nosa

Alergiczny nieżyt nosa jest odpowiedzią zapalną pochodzenia alergicznego (zależna od IgE) śluzówki jam nosowych. Charakteryzuje się świądem, kichaniem, wodnistą wydzieliną i uczuciem zatkania nosa. Występuje także świąd krtani i przewodów słuchowych zewnętrznych, zapalenie spojówek oraz rzadko – utrata węchu. Dodatkowo wystąpić mogą objawy ogólne, jak ból głowy, zmęczenie, lekko podwyższona temperatura ciała, zmniejszona zdolność koncentracji. Natężenie dolegliwości może się znacznie różnić, od lekkiego, aż do utraty zdolności do pracy.

Część pacjentów cierpi z powodu objawów alergicznego nieżytu nosa przez kilka miesięcy, inni przez cały rok. W miejsce używanych dawniej terminów: sezonowy i całoroczny nieżyt nosa, obecnie różne rodzaje nieżytu nosa są klasyfikowane na podstawie nowych kategorii skupiających się na dolegliwościach pacjentów, kładących nacisk na czas trwania choroby zamiast prawdopodobnej etiologii i mogących mieć zastosowanie także w nie-alergicznych nieżytach nosa.

Podłoże alergicznych schorzeń układu oddechowego jest wieloczynnikowe. Obok czynników wrodzonych, na rozwój alergii mają wpływ czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia. Donosowe prowokacje alergenowe, zarówno w formie naturalnej, jak i eksperymentalnej mają dwie fazy. Faza wczesna ujawnia się bezpośrednio po prowokacji alergenem i cechuje się głównie kichaniem, świądem i obecnością wodnistej wydzieliny, podczas gdy faza późna, normalnie występująca po kilku godzinach może być odczuwana nawet przez dwa dni, a jej najistotniejszym objawem jest utrudnienie oddychania przez nos.

Diagnostyka

Alergiczne nieżyty nosa, szczególnie sezonowe, są schorzeniami, które mogą być diagnozowane stosunkowo prosto, głównie na podstawie objawów i wywiadu lekarskiego. Na Węgrzech, podobnie jak w Polsce obok wywiadu, w diagnostyce alergii zalecane są skórne testy punktowe. Testy in vitro (określające poziom swoistego IgE w surowicy) są średnio dwukrotnie droższe niż testy punktowe, a przy tym mniej czułe i swoiste. Ponadto okazuje się, że w wielu przypadkach oba typy testów dają dodatnie wyniki już we wczesnej fazie choroby.

Alergie pyłkowe

Alergeny wywołujące chorobę mają budowę białkową lub białkowo-węglowodanową. Mogą mieć różnorakie pochodzenie, począwszy od roztoczy kurzu domowego, poprzez ziarna pyłku, aż do materiałów o różnej masie cząsteczkowej napotykanych podczas pracy przy niektórych procesach technologicznych.

Tak zwany sezonowy nieżyt nosa jest wywoływany najczęściej przez pyłek traw, drzew i chwastów. Zależnie od kwitnienia roślin trwa on od kilku tygodni do miesięcy. Pyłek roślin wiatropylnych ma mały ciężar, ale jest produkowany w dużych ilościach. Indukuje on objawy u dużej liczby alergików. Ziarna pyłku roślin wiatropylnych mają wielkość 15-20 µm. Przy suchej i wietrznej pogodzie mogą one przebyć duże odległości i wywoływać dolegliwości u chorych w miejscach położonych daleko od ich pierwotnego miejsca pochodzenia.

W Europie wyróżnia się trzy główne okresy pylenia:

Sezon wiosenny („sezon drzew”: leszczyna, brzoza, olcha, jesion) obejmuje okres produkcji i występowania ziaren pyłku od 1. lutego do 30. marca. Data początku kwitnienia zmienia się, ale zwykle jest to początek marca.
Sezon wczesno-letni („sezon traw”: np. tymotka, kostrzewa, kupówka, zboża) zawiera się w okresie pomiędzy 1. maja a 31. lipca i związany jest z występowaniem głównie roślin trawiastych (dzikie trawy, zboża, chwasty wczesno-letnie) oraz pyłku niektórych drzew.
Sezon późnoletnio-jesienny („sezon chwastów”: np. bylica, ambrozja, pokrzywa i in.), pyłek wytwarzany po 16. lipca składa się w przeważającej mierze z ziaren pyłku chwastów.

Pomiędzy niektórymi pokarmami i pyłkiem mogą wystąpić reakcje krzyżowe: arbuz i banany mogą prowokować objawy alergiczne u pacjentów uczulonych na ambrozję, w przypadku pacjentów uczulonych na bylicę, seler i niektóre przyprawy mogą mieć podobne działanie, podczas gdy jabłko, wiśnie, orzechy laskowe i brzoskwinie mogą powodować objawy u chorych uczulonych na brzozę.

Zalecenia dotyczące stylu życia

Praktyczne porady dla pacjentów z sezonową alergią pyłkową:

· Zdiagnozowanie alergii pyłkowej u specjalisty

· Terapia: fototerapia Rhinolight i/lub lekami przeciwalergicznymi

· Zalecenia prewencyjne:

- unikanie aktywności na otwartej przestrzeni w sezonie pylenia (np. koszenie trawy, sianokosy)

- unikanie uprawiania sportów na otwartej przestrzeni

- codzienne mycie głowy

- pozostawanie w domu w suche i wietrzne dni

- w takie dni okna i drzwi mieszkania oraz samochodu powinny być zamknięte

- używanie klimatyzatora i filtru pyłku w domu i samochodzie

- nie spanie przy otwartym oknie

- nie suszenie ubrań i pościeli na zewnątrz

- codzienne przepłukiwanie nosa ciepłą wodą

- objawy mogą być powodowane jedzeniem owoców i warzyw, ponieważ zawierają te same alergeny.


Co robić, a czego unikać w przypadku alergii na roztocza kurzu domowego:

· Zdiagnozowanie alergii pyłkowej u specjalisty

· Terapia: fototerapia Rhinolight i/lub lekami przeciwalergicznymi

· Zalecenia prewencyjne:

- usunięcie rezerwuarów kurzu z sypialni (dywany, poduszki itp.)

- cotygodniowe pranie pościeli

- utrzymywanie w mieszkaniu temperatury poniżej 20°C

- ponieważ roztocza kurzu domowego giną poniżej -18 °C zabawki pluszowe powinny być raz w tygodniu trzymane w zamrażalniku lodówki

- przy sprzątaniu najlepiej ścierać kurze na mokro

- używając odkurzacza trzymać zwilżony ręcznik przy twarzy

- nie używać kołdry z pierza

- stosować pościel przeciw-roztoczową

- nie wolno przebywać w mocno zakurzonych pomieszczeniach, np. stare strychy

- stosować substancje roztoczobójcze i odkurzacze wysokiej jakości

Alergia na roztocza kurzu domowego

Roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni, sierść zwierząt są odpowiedzialne za wywoływanie nawracających objawów nieżytu nosa, utrzymujących się przez cały rok.

Objawy. Objawy są takie jak w przypadku sezonowego alergicznego nieżytu nosa, aczkolwiek zatkanie nosa i zapalenia zatok przynosowych są tutaj częstymi komplikacjami.

Większość dolegliwości jest powodowana przez roztocza kurzu domowego, które na co dzień występują przede wszystkim w posłaniu. Badania wykazały, że kurz znajdowany w materacach zawiera roztocza w ponad stukrotnie większym stężeniu niż kurz zebrany z podłogi.

Roztocza bytują i produkują alergeny w sprzyjających warunkach otoczenia:

· dostępność pokarmu (złuszczone komórki nabłonka)

· stała temperatura, około 20 °C, wilgotność pomiędzy 60-80%

· brak światła (promienie słoneczne niszczą roztocza)

Posłanie stwarza idealne warunki bytowania dla roztoczy, ponieważ znajduje się w nim duża ilość złuszczonych nabłonków, a wilgoć i ciepło ludzkiego ciała zapewniają optymalne warunki pod względem temperatury i wilgotności. Dostęp promieni słonecznych jest również ograniczony.

Produkty metabolizmu roztoczy o nazwie Dermatophagoides pteronyssinus, będące alergenem indukującym uczulenie na kurz domowy, są jednym z najlepiej znanych i rozpowszechnionych alergenów wywołujących przewlekły alergiczny nieżyt nosa. Objawy są dobrze znane: kichanie, wyciek wodnistej wydzieliny, świąd i zatkanie nosa, świąd oczu i podniebienia.

Dolegliwości związane z alergią na roztocza kurzu domowego mogą pojawiać się w następujących przypadkach:

· schorzenia alergiczne już występują w rodzinie

· choroby alergiczne częstsze u pierwszych dzieci w rodzinie

· alergia częstsza u chłopców

· schorzenie pochodzenia alergicznego już wystąpiło u pacjenta

· objawy są zawsze związane z danym miejscem (np. łóżkiem)

· zatkanie nosa z towarzysząca gęstą wydzieliną występujące w nocy

· wyciek wodnistej wydzieliny z nosa trwający dłużej niż 7-10 dni

· objawy nosowe bez gorączki

· objawy nie ustępujące po leczeniu antybiotykiem


Objawy

Typowe objawy „kataru siennego” są następujące:

· Świąd nosa

· Kichanie

· Wyciek wodnistej wydzieliny

· Zatkanie nosa

· Świąd gardła, przewodów słuchowych i oczu

· Łzawienie

· Obrzęk powiek

· Utrata węchu


Schorzenia zapalne jam nosa i zatok mają często pochodzenie alergiczne. Na podstawie dolegliwości pacjenci mogą być podzieleni na dwie grupy:

· Chorzy z napadowymi atakami kichania i wycieku wodnistej wydzieliny, u których dolegliwości są cięższe w ciągu dnia i łagodniejsze w nocy

· Chorzy z dominującym zatkaniem nosa, przy niewielkich objawach kichania i wodnistej wydzieliny, która jest gęstsza, bardziej lepka i spływa do gardła, objawy są cięższe w nocy

Rozpoznanie

Przynajmniej jeden typowych objawów pojawia się kilka razy w tygodniu i trwa przez kilka godzin dziennie. Rozróżniane są dwa typy alergicznego nieżytu nosa zależnie od rodzaju alergenu wywołującego objawy i czasu trwania jego kontaktu ze śluzówką nosa. Pierwszy nazywany przewlekłym nieżytem nosa trwa cały rok, drugi – nazywany sezonowym powoduje objawy przez kilka tygodni lub miesięcy na wiosnę, latem lub wczesną jesienią. Jest on również nazywany „katarem siennym”.

Objawy nie zawsze są ciężkie, jednak zaleca się aby pacjenci skonsultowali się ze specjalistą celem uzyskania odpowiednich wytycznych, ponieważ chorzy z alergicznym nieżytem nosa 3-6 razy częściej niż osoby bez tego schorzenia cierpią na astmatyczne dolegliwości ze strony dróg oddechowych.

Dolegliwości mogą być związane z alergią w następujących przypadkach:

· schorzenia alergiczne już występują w rodzinie

· choroby alergiczne częstsze u pierwszych dzieci w rodzinie

· alergia częstsza u chłopców

· schorzenie pochodzenia alergicznego już wystąpiło u pacjenta

· objawy są zawsze związane z ta sama porą roku lub danym miejscem (np. stare mieszkanie)

· dolegliwości SA zawsze związane z określonymi czynnościami (np. prace rolnicze)

· gdy dolegliwości występują po zjedzeniu określonego pokarmu

· wodnisty katar trwający 7-10 dni

· dolegliwości nosowe występujące bez gorączki

· objawy nie ustępujące nawet po leczeniu antybiotykiem


RHINOLIGHT

Fototerapia

Różne terapie przy użyciu światła były przez dekady z powodzeniem stosowane w leczeniu schorzeń zapalnych i proliferacyjnych skóry. Rhinolight jest pierwszą metodą znajdującą zastosowanie w leczeniu alergicznego nieżytu nosa – jednego z zapalnych schorzeń śluzówki nosa.

Grupa badawcza z Oddziału Dermatologii i Alergologii oraz Wydziału Optyki i Elektroniki Kwantowej Uniwersytetu w Szeged na Węgrzech, kierowana przez prof. Lajosa Kemeny, opracowała, po raz pierwszy na świecie, metodę oparta na leczeniu światłem, która może być z powodzeniem stosowana u chorych z alergicznym nieżytem nosa.

Donosowa fototerapia Rhinolight jest przeznaczona do leczenia alergicznego nieżytu nosa niezależnie od tego jakie objawy wywołują alergeny. Może ona być wykorzystana u następujących grup pacjentów z alergicznym nieżytem nosa rozpoznany przez alergologa lub laryngologa:


Pacjenci, których objawy nie mogą być odpowiednio kontrolowane przy użyciu przeciwhistaminowych leków doustnych i leków donorowych
Pacjenci, u których typowe leczenie jest przeciwwskazane, wywołuje objawy niepożądane lub może spowodować interakcje lekowe
Pacjenci, którzy nie chcą przyjmować przewlekle leków

Donosowa fototerapia Rhinolight jest przeciwwskazana:


· u pacjentów, u których z przyczyn anatomicznych nie jest technicznie możliwe zaaplikowanie leczenia (np. skrzywienie przegrody nosowej)

· u pacjentów, którzy obok alergicznego nieżytu nosa cierpią na inne aktywne schorzenia zapalne jamy nosowej (np. infekcje bakteryjne lub wirusowe)

· u pacjentów, którzy cierpią na inne poważne schorzenia (np. guzy nosowogardłowe). W celu wykluczenia takiej możliwości przed leczeniem wskazane jest badanie laryngologiczne.

· u pacjentów, u których silna suchość śluzówki nosa, strupy i możliwe lekkie podkrwawianie mogą wystąpić jako efekt uboczny. Dla zabezpieczenia przed tym można użyć kremu ochronnego z witamina A. Leczenie Rhinolight może być kontynuowane po ustąpieniu dolegliwości ze strony błony śluzowej.

· u pacjentów, u których uprzednio występowały na skórze przewlekłe mutacje powodowane światłem

Światło

Światło wytwarzane przez Rhinolight jest specjalna kompozycja światła o wysokiej intensywności, która nie była wcześniej używana w leczeniu ludzi. Światło używane podczas donosowej terapii Rhinolight nie powoduje bólu, ani rozgrzania leczonej powierzchni. Dzięki swojej kompozycji nie ma efektu uszkadzającego tkanki, zatem może być stosowane bardzo bezpiecznie w długotrwałym leczeniu pacjentów alergicznych.

W Rhinolight ponad 70% emitowanych fali świetlnych znajduje się w spektrum światła widzialnego, mniej niż 25% to światło UVA, a poniżej 5% UVB. Światło wytwarzane przez aparat Rhinolight i związane z nim metody lecznicze znajdują się pod ochroną patentową.

Klinicznie uzasadnione efekty fototerapii Rhinolight:

· hamowanie indukowanego przez alergen uwalniania histaminy w skórze

· hamowanie indukowanego przez alergen uwalniania histaminy z mastocytów

· indukowanie apoptozy limfocytów T i eozynofilii

· redukcja eozynofilii, ECP i interleukiny-5 w wydzielinie nosowej pacjentów

Skuteczność

Randomizowane, podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo badanie zostało przeprowadzone w grupie 49 pacjentów nie odpowiadających na rutynowe leczenie przeciwalergiczne i cierpiących co najmniej od 2 lat na umiarkowaną lub ciężką klinicznie alergię na ambrozję (Andrea I Koreck, Zsanett Csoma, Laszlo Bodai, Ferenc Ignacz, Anna Sz. Kenderessy, Edit Kadocsa, Gabor Szabo, Zsolt Bor, Anna Erdei, Barnabas Szony, Bernhard Homey, Attila Dobozy, Lajos Kemeny: Rhinophototherapy: a new therapeutic tool for the management of allergic rhinitis. J Allergy Clin Immunol, March 2005, Vol. 115, Number 3: 541-47.). Rozpoznanie było oparte na dodatnim wyniku testu punktowego i podwyższonym poziomie swoistego IgE. Jako kryteria wyłączenia przyjęto zaburzenia anatomiczne jamy nosowej, astmę, całoroczny nieżyt nosa, infekcje dolnych lub górnych dróg oddechowych do 4 tygodni przed początkiem badania. Z badania wykluczono również pacjentów stosujących w ciągu ostatnich 4 tygodni przed badaniem kortykosteroidy systemowe, w ciągu ostatnich 2 tygodni kortykosteroidy miejscowe lub stabilizatory błony komórkowej, na tydzień przed badaniem leki przeciwhistaminowe oraz chorych poddanych immunoterapii w ciągu ostatnich 5 lat. Badanie było prowadzone w Szeged podczas sezonu pylenia ambrozji, z opadem pyłku > 50/cm3. Jama nosowa była naświetlana wzrastającymi dawkami światła z aparatu Rhinolight, natomiast grupa placebo otrzymywała naświetlania niskimi dawkami światła widzialnego. Podstawą oceny było oszacowanie zmiany nasilenia indywidualnych objawów. W porównaniu do wartości wyjściowych, w grupie „Rhinolight” wystąpiła znacząca poprawa objawów klinicznych takich jak kichanie, wyciek wodnistej wydzieliny z nosa i świąd nosa. Podczas okresu leczenia mniejszą poprawę obserwowano w odniesieniu do uczucia blokady nosa. Na końcu okresu leczenia, w grupie placebo żaden z objawów klinicznych nie uległ poprawie, przy znamiennym zmniejszeniu uczucia zatkania nosa. Całkowita punktacja objawów nosowych bazująca na ocenie pacjenta (total nasal score) znamiennie zmniejszyła się po leczeniu Rhinolight, w odróżnieniu od grupy placebo. Także pełna ocena przeprowadzana przez lekarza na końcu badania dowodziła, że leczenie światłem mUV/VIS znamiennie bardziej efektywne niż leczenie placebo.

Zebrane wyniki są przekonywujące, jednak porównanie Rhinolight z feksofenadyną (podstawowym lekiem z grupy przeciwhistaminowych w leczeniu alergicznego nieżytu nosa) może mieć jeszcze większe znaczenie dla rozpowszechnienia donosowej terapii Rhinolight. (Kemény L, Koreck A, Csoma Zs, Boros-Gyevi M: Intranazális fototerápia és fexofenadine hatékonyságának összehasonlítása rhinitis allergicában. A Magyar Allergológiai és Klinikai Immunológiai Társaság XXXIII. Kongresszusa. May 18 – 21, 2005, Debrecen, Hungary, (abstract) Allergol Klin Immunol 8: 71, 2005; *Koreck A, Csoma Zs, Boros-Gyevi M, Kemény L: Comparison of the efficacy of intranasal phototherapy and fexofenadine hydrochloride for the treatment of seasonal allergic rhinitis. (abstract), 5th Annual Meeting of the Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS), May 12 – 16, 2005, Boston, Clin Immunol, Suppl. 1. S50, 2005.).

W badaniu nie zaślepionym porównano skuteczność stosowania feksofenadyny w dawce 180mg/d i fototerapii Rhinolight 3 razy tygodniu u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa indukowanym pyłkiem ambrozji. Podczas dwutygodniowego badania objawy kliniczne chorych były oceniane przy pomocy skali punktowej przez lekarzy i samych pacjentów. Zgodnie z uzyskanymi wynikami feksofenadyna nie redukowała znamienne objawów, podczas gdy u chorych leczonych fototerapią Rhinolight obserwowano istotne zmniejszenie dolegliwości. Nieskuteczność feksofenadyny była przypuszczalnie spowodowana faktem, że podczas dwutygodniowego okresu leczenia znamiennie wzrósł poziom pyłku w porównaniu z okresem wyjściowym. Rhinolight skutecznie zredukował objawy pomimo wzrostu poziomu pyłku w powietrzu.